Rozwód: Zupełny rozkład pożycia i trwały rozkład pożycia – przesłanki łączne orzeczenia rozwodu

05
wrz2021

Rozwód: Zupełny rozkład pożycia i trwały rozkład pożycia – przesłanki łączne orzeczenia rozwodu

Zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), dalej także jako „k.r.o.”, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Jest to przesłanka pozytywna, w tym sensie, że musi być ona spełniona jako warunek sine gua non orzeczenia rozwodu. Jest to też przesłanka bezwzględna, gdyż ustawa nie przewiduje od niej żadnych wyjątków.

Przez rozwód należy rozumieć sytuację, w której następuje rozwiązanie związku małżeńskiego, gdy oboje małżonkowie żyją. Rozwód ma na celu rozwiązanie małżeństwa, w którym, na skutek różnych przesłanek, nastąpił brak wspólnego pożycia, brak wierności, brak szacunku, brak wzajemnej pomocy, brak współdziałania dla dobra założonej rodziny itd.

Zupełny rozkład pożycia małżeńskiego

Podstawowym obowiązkiem małżonków jest obowiązek wspólnego pożycia, które określ się mianem wspólnoty duchowej, fizycznej i gospodarczej. Obowiązek ten wynika wprost z art. 23 k.r.o., zgodnie z którym małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia do wzajemnej pomocy i wierności oraz do wspólnego działania dla dobra rodziny, którą przez swój związek zawarli. Przepis art. 23 k.r.o. oddaje istotę wspólnoty małżeńskiej, do której należy jak najściślejsze zespolenie dwojga osób płci odmiennej, jakie nie występuje w żadnym innym stosunku prawnym polegającym na współdziałaniu (J. Ignaczewski Prawo rodzinne, wyd. 4).

Wspólnota duchowa:

  • polega na wzajemnym pozytywnym stosunku uczuciowym małżonków, szacunku, zaufaniu, szczerości, prawdomówności, lojalności, wyrozumiałości, na respektowaniu osobistych cech małżonka, uwzględnianiu jego osobistych potrzeb oraz gotowości do ustępstw oraz kompromisów, niestosowania w stosunku do drugiego małżonka przemocy domowej, wierności i inne (za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 06 lutego 2002 r. sygn. akt V CKN 741/00).

Wspólnota fizyczna:

  • oznacza utrzymywanie stosunków płciowych – przy założeniu ich pełnej obustronnej dobrowolności.

Wspólnota gospodarcza:

  • oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego z czym łączy się wspólne zamieszkiwanie.

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 kwietnia 1952 r. sygn. akt C 798/55 brak wspólnoty duchowej jest zawsze objawem rozkładu pożycia. W orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że nie chodzi tu o jakąkolwiek więź duchową ale o więź charakterystyczną dla wspólnoty małżeńskiej opartej na wzajemnej miłości, szacunku, akceptacji itd. (red. I. Ignaczewski  Rozwód i separacja, wyd. 4).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 05 stycznia 1952 r. sygn. akt C 43/55 wyjaśnił, że rozkład pożycia małżeńskiego jest zupełny dopiero wówczas, gdy wszelkie więzy łączące małżonków zostają zerwane, a więc wtedy kiedy małżeństwo przestaje funkcjonować. Nie można tego powiedzieć o małżeństwie, w którym małżonkowie obcują ze sobą cieleśnie.

Brak więzi gospodarczej przejawia się w tym, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Występuje to zazwyczaj, gdy małżonkowie (przed orzeczeniem rozwodu) samodzielnie zajmują się prowadzeniem spraw gospodarczych rodzinny. Przejawia to się także tym, że małżonkowie oświadczają, że od określonego dnia – każdy z nas prowadzi samodzielnie swoje sprawy finansowe. Rodzi to swoisty dysonans w rodzinie, w której to zazwyczaj jedna strona obarczona jest obowiązkiem utrzymania mieszkania, wyżywienia pozostałych członków rodziny i bieżącego regulowania zobowiązań finansowych.

Z obowiązku wspólnego pożycia wynika obowiązek wspólnego zamieszkania małżonków w jednym mieszkaniu. W tym mieszkaniu powinno się koncentrować całe życie rodziny, powinno ono stanowić – jak to określa orzecznictwo – centrum życia każdego członka rodziny – tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1976 r. sygn. akt I CR 930/75.

W stosunkach między małżonkami nie obowiązuje zasada przymusowego wykonywania praw i obowiązków małżonków, nie obowiązuje też zasada ekwiwalentności, która oznacz m.in. że niewykonywanie obowiązku przez jedną ze stron upoważnia drugą stronę do analogicznej sytuacji. Obowiązki małżonków w związku z zawarciem związku małżeńskiego nie mogą być wolą stron wyłączone ani ograniczone – powstają one ex lege. Obowiązek wzajemnej pomocy obejmuje zarówno świadczenie codziennych usług, jak i pomoc wyjątkową, np. pomoc w chorobie. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 1950 r. sygn. akt C 322/50 naruszenie obowiązku wierności ma miejsce nie tylko w wypadku nawiązania bliższego pożycia z inną osobą, ale także wówczas, gdy małżonek stwarza pozory zdrady.

Mając na uwadze powyższe wspólne pożycie małżonków wyraża się w spólnocie duchowej, fizycznej i gospodarczej. Rozkład pożycia jest zupełny, gdy nie istnieje między małżonkami żadna z tych więzi.

Trwały rozkład pożycia małżeńskiego

Z rozkładem pożycia małżeńskiego mamy do czynienia wówczas, gdy można przyjąć, że małżonkowie już do siebie nie wrócą. Innymi słowy pomiędzy małżonkami nie jest możliwy powrót do wspólnoty małżeńskiej: duchowej, fizycznej i gospodarczej. Tym samy jak pokazują zasady doświadczenia życiowego i społecznego jeżeli między małżonkami nie zostanie przywrócona wspólnota duchowa, fizyczna i gospodarcza – wówczas mamy do czynienia z trwałym rozkładem pożycia małżeńskiego.

Należy z całą mocą podkreślić, że nawet jednorazowy postępek małżonka może stać się przyczyną trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Dotyczy to takich faktów, jak np. cudzołóstwo, ciężka zniewaga, uszkodzenie ciała, zachowania jednego z małżonków w stosunku do drugiego wywołujące u drugiego małżonka stan całkowitej odrazy, niechęci, rozczarowania, załamania, które następnie są bezpośrednią przyczyną zerwania pożycia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1951 r. sygn. akt C 667/50).

Dla oceny czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały z reguły istotne znaczenie ma czas trwania „nieporozumień” miedzy małżonkami. Rozkład pożycia jest najczęściej zjawiskiem narastającym, jeden nierozwiązany problem w relacjach małżeńskich rodzi kolejny i tak aż do definitywnego zerwania więzi małżeńskich. Niemniej jednak nie musi to być reguła. Zdarza się tak, że szczególna przyczyna i związany z nią szok powodują, że małżonkowie zrywają ze sobą wszystkie więzi niezwłocznie i definitywnie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1951 r. sygn. akt C 667/50).

Obie właściwości rozkładu pożycia małżeńskiego, to jest: jego zupełność i trwałość, muszą wystąpić łącznie.

Orzeczenie rozwodu jest możliwe, gdy sąd ustali, że pożycie małżeńskie uległo zupełnemu i trwałemu rozkładowi z jednej strony, z drugiej zaś, gdy nie zachodzą przesłanki negatywne rozwodu. O uwzględnieniu powództwa o rozwód decyduje stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.).

Nasza Kancelaria prowadząc sprawy rozwodowe dokonuje w pierwszej kolejności zweryfikowania, czy w prowadzonej sprawie nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Bierzemy pod uwagę wszelkie aspekty sprawy, czemu dajemy wyraz z pozwie oraz na sali sądowej. Każdej osobie gwarantujemy poszanowanie jej praw do prywatności i szacunku do wyznawanych wartości i idei.

Zostaw komentarz

Proszę wprowadź swoje imię.

Proszę wprowadź komentarz.