Spadek rolny – dziedziczenie gospodarstw rolnych

06
Sty2018

Spadek rolny – dziedziczenie gospodarstw rolnych

Gospodarstwo rolne z chwilą śmierci jego właściciela (użytkownika wieczystego, samoistnego posiadacza) przechodzi wraz z pozostałymi składnikami spadku w drodze sukcesji uniwersalnej na spadkobierców zmarłego.

Zmiana właściciela gospodarstwa stanowi zazwyczaj poważne zagrożenie dla jego bytu (groźba podziału spadkowego gospodarstwa).

Część IV Kodeksu cywilnego „Spadki” w tytule X zawiera przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych.

Do spadku obejmującego gospodarstwo rolne i/lub wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej (spadek rolny) mają zastosowanie przede wszystkim przepisy powszechnego prawa spadkowego, zmodyfikowane przez przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych, obejmujące także przepisy dotyczące dziedziczenia wkładu gruntowego w r.s.p.

Obecnie przepisy szczególne dotyczące dziedziczenia mają wpływ na ustalenie spadkobierców ustawowych spadku rolnego, jeżeli spadek otwarł się przed 14.02.2001 r. a spadkobierców testamentowych, jeżeli spadek otwarł się przed 1.10.1990 r.

Po 13.02.2001r. spadkobierców ustawowych spadku rolnego ustala się wyłączenie według przepisów powszechnego prawa spadkowego (art.931-937 i 940 k.c ) i taki spadkobierca nie musi spełniać dodatkowych warunków. Na spadki rolne, które otworzyły się przed 14.02.2001 r. mają już wpływ przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych i/lub wkładu gruntowego w r.s.p.

Od 1.01.1990 r. osoba powołana do spadku w testamencie nie musi spełniać dodatkowego warunku, by dziedziczyć należące do spadku gospodarstwo rolne. Przed 1.10.1990 r. dziedziczenie zależało od spełniania w chwili otwarcia spadku jednego z warunków określonych w art. 1065 k.c, zmienianych przez poszczególne nowele k.c.

Art. 1087 k.c. dotyczący dziedziczenia wkładu gruntowego w r.s.p. utracił moc od 14.02.2001 r. wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego a art. 1088 kc został uchylony w 1990 r.

Należy mieć również na uwadze, że 30.04.2016 r. weszła w życie ustawa o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości ZWRSP, która znowelizowała m.in. Kodeks cywilny i ustawę z dnia 11.04.2011 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Zmieniona ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego objęła swym działaniem także nabywanie nieruchomości rolnych i gospodarstw rolnych w drodze dziedziczenia i zapisu oraz spadku obejmującego nieruchomość rolną lub gospodarstwo rolne na podstawie umów. Jej działanie oznacza, że do spadku obejmującego gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 1058 k.c znajdą zastosowanie przepisy powszechnego prawa spadkowego, okrojone przepisy o dziedziczeniu gospodarstw rolnych oraz ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Natomiast do spadku obejmującego nieruchomość rolną o powierzchni 0,3-1 ha mają zastosowanie przepisy powszechnego prawa spadkowego i ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Nie mają zastosowania ze względu na treść art. 1058 k.c – przepisy o dziedziczeniu gospodarstw rolnych.

Reżim prawny spadku obejmującego gospodarstwo rolne i/lub wkład gruntowy w r.s.p. zależy zatem od daty jego otwarcia.

Pojęcie gospodarstwa rolnego – art. 55 3 k.c

Definicja nieruchomości rolnej – art. 46 1 k.c

Art.1058 k.c stanowi, że przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych stosuje się do gospodarstw rolnych obejmujących grunty rolne o powierzchni przekraczającej 1 ha.

Gospodarstwa rolne do 1 ha są dziedziczone na zasadach ogólnych, czyli wyłącznie na podstawie powszechnego prawa spadkowego. Definicja gospodarstwa rolnego i nieruchomości rolnej zostały dodane do k.c nowelą z 1990 r.. Mają zatem znaczenie dla dziedziczenia ustawowego spadków rolnych otwartych w okresie od 1.10.1990 do 13.02.2001 r. Spadki otwarte przed 1.10.1990 r. szczególnemu porządkowi podlegały gospodarstwa o mniejszej powierzchni – rozporządzenie RM z 28.11.1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości.

Wkład gruntowy – definicja znajduje się w ustawie z 16.09.1985 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U z 2017 r. poz. 1560 z późn.zm.) – art. 141 par. 2.

Zapis gospodarstwa rolnego

Zapis zwykły – roszczenie o jego wykonanie

Art. 1067 k.c. w brzmieniu ustalonym nowelą z 1990 r. ogranicza wykonanie zapisu naruszającego przepisy dotyczące podziału gospodarstw rolnych w ten sposób, że przewiduje on roszczenie o zamianę przedmiotu zapisu (części fizycznej w nieruchomości rolnej) na świadczenie pieniężne. Do takiego zapisu może znaleźć zastosowanie art. 216 k.c. ograniczający wysokość spłat ustalanych w wypadku znoszenia współwłasności gospodarstwa rolnego.

Zapis windykacyjny – wprowadzony nowelą k.c 23.10.2011 r. – zapisobierca nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku

Art. 9811 k.c. Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być także gospodarstwo rolne oraz wkład gruntowy w r.s.p.

Zachowek ze spadku rolnego

Art. 1082 k.c. ustalenie zachowku następuje z uwzględnieniem przepisów szczególnych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych, a także art. 216 k.c. jeśli do spadku należy gospodarstwo rolne.

Dziedziczenie spadku rolnego przez obywatela państwa obcego

Zgodne z art. XXIII par.1 p.w.k.c. spadkobiercom lub zapisobiercom będącym obywatelami państwa obcego przysługuje roszczenie o zapłatę równowartości pieniężnej spadku lub zapisu w takim zakresie, w jakim spadek po odliczeniu długów lub zapis przypadałyby im, gdyby ich prawo do dziedziczenia lub otrzymania zapisu nie zostało wyłączone lub ograniczone. Obowiązek zapłaty ciąży na spadkobiercach, którzy z wyłączenia lub ograniczenia skorzystali. Roszczenie to przysługuje pod warunkiem istnienia wzajemności w państwie, którego obywatelem jest spadkobierca lub zapisobierca uprawniony do otrzymania równowartości pieniężnej. Dodatkowe ograniczenia możliwości „przejęcia” spadkowej nieruchomości, w tym należącej do spadkowego gospodarstwa rolnego czy objętej wkładem w r.s.p. przewiduje art. 7 ustawy z 24.03.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

r.pr. Monika Hlebowicz

Źródło: Prawo rolne pod redakcją Pawła Czechowskiego, Zygmunt Truszkiewicz, Elżbieta Kremer, Warszawa 2017 r.

Zostaw komentarz

Proszę wprowadź swoje imię.

Proszę wprowadź komentarz.